راهکار ترکیبی
بعضا از اندیشمندان به یک راه حل برای مورد شر بسنده نکرده و با مخلوط راهکارهای نام برده برای شرور طبیعی، به جواب آن پرداختهاند. مصباح یزدی در جواب به موضوع شر گفته میباشد از یک سو، شرور و نقایص دنیا لازمه جداناشدنی دنیا دنیوی میباشد؛ از سوی دیگر، خیرها و خیرهای دنیا از این شرور بسیار بیشتر میباشد. ازاینرو، آزاد کردن نه بسیار به دلیل پدیدنیامدن شر اندک، بر خلاف حکمت و خلاف نیت و منظور میباشد؛ از سایر سو، همین شرور اندک نیز فایده ها و اثرها اکثری مسجد النبی کوهسنگی مشهد داراهستند.[۵۷]
شرور آزمون الهی و موجب بیداری از غفلت
افزون بر جوابها و راه حلهای کلامی و فلسفی که برای شرور طبیعی مطرح گردیده، فواید و اثراتی نیز برای آنان برشمردهاند که بعضی از آن ها آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد عبارتند از:
آزمون الهی: شرور طبیعی را وسیله آزمون الهی دانستهاند.[۵۸] به یقین مرتضی مطهری، خدا بوسیله شرور، هر کسی را به کمال لایقاش میرساند و مرتبه و جایگاه معنوی مخلوقاش را میافزاید.[۵۹] از لحاظ وی، شرور و درد و سختیها مسئله رویش و تکامل آدم را آماده مینمایند؛ چون بخش اعظمی از کمالات انسانی در تاثیر شرور و ابتلای به آسیب ها و درد و سختی شکوفا میشوند و به دست می آیند.[۶۰] گرانقدر روح و تکامل بشر از روش شرور را تنها در شرور طبیعی روان دانستهاند.[۶۱] آیه ۳۵ سوره انبیاء و آیه ۵۵ سوره بقره بر تست آدمها از روش شرور و رنجها و آسیب ها تأکید دارا رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد هستند.[۶۲]
بیداری از غفلت: وجود شرور و بلا و مصیبت را مایه بیداری از غفلتها و عبرت به دست آوردن از حادثه ها عالم دانستهاند.[۶۳] آیاتی مانند آیه ۹۴ و ۱۳۰ سوره اعراف و آیه ۲۱ سوره سجده بر این سود شرور اشاره دارا هستند.[۶۴]
شرور نمایانگر خیرات: شرور و ناملایمات از آن جهت که موجب نمایان شدن خیرها و خیرها میگردند، وجودشان ضروری تلقی شدهاست؛ چون در حالتیکه شرور و پلیدیها نبودند، خیرات و زیباییها به دیده نمیآمدند. به عنوان مثال در صورتی در عالم بشر زشت خلا، زیبایی بشر قشنگ هم چشم و ادراک نمی شد.[۶۵] این مقاله را مرتبط با ساختمان ادراکی بشر دانستهاند؛ بشر هر چیزی برای مثال نه و شر را با نقطه مقابلش می شناسید و سوای نقطه مقابل، نمیتواند چیزی را بشناسد هرچند بسیار بدیهی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد باشد.[۶۶]
کشف اسرار طبیعت و پدیدآمدن و توسعه علمها،[۶۷] قدرشناسی نعمتهای الهی،[۶۸] و پرورش و شکوفایی استعدادهای آدم بر تاثیر شرور و رنجها و درد و مشقتها[۶۹] از سایر فواید شرور طبیعی شمرده شدهاست.
پانویس
ربانی گلپایگانی، حرف تطبیقی (۱)، ۱۳۹۹ش، ص۱۷۱؛ فعالی، حرف تازه، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۲.
ربانی گلپایگانی، عقاید استدلالی ۱، راس انتشار هاجر، ص۲۰۷.
محمدرضایی، حرف نو با راه و روش تطبیقی، ۱۳۹۰ش، ص۲۹۱و۲۹۲.
خسروپناه، مسائل نو کلامی و فلسفه آیین، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۱۲۳-۱۲۵.
نگاه فرمایید به: مفضل بن قدمت، توحید المفضل، انتشارات مکتبة الداوری، ص۱۶۷و۱۶۸.
فعالی، صحبت نو، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۳.
محمدرضایی، سخن نو با منش تطبیقی، ۱۳۹۰ش، ص۲۹۱.
خسروپناه، مسائل تازه کلامی و فلسفه آئین، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۱۲۴.
ربانی گلپایگانی، صحبت تطبیقی (۱)، ۱۳۹۹ش، ص۱۷۲.
نراقی، جامع الافکار، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۷.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۶۲.
ربانی گلپایگانی، حرف تطبیقی (۱)، ۱۳۹۹ش، ص۱۷۱.
برای مثال نگاه نمایید به: ابنسینا، الالهیات اینجانب کتاب الشفاء، ۱۴۱۸ق، ص۴۴۸؛ طوسی و فخر رازی، شرحی الاشارات، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۷۸؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۷، ص۷۲؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۱.
برای مثال نگاه نمایید به: سید مرتضی، الذخیره فی دانش الکلام، ۱۴۱۱ق، ص۲۱۱و۲۳۹؛ متفحص حلی، المسلک فی اصول الدین، ۱۳۷۳ش، ص۱۰۴؛ حمصی رازی، المنقذ اینجانب التقلید، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۰۷ و ۳۳۰: علامه حلی، انوار الملکوت فی گستردن الیاقوت، ۱۳۶۳ش، ص۱۱۸.
برای مثال نگاه فرمائید به: محمدرضایی، حرف تازه با منش تطبیقی، ۱۳۹۰ش، ص۲۹۱؛ یوسفیان، صحبت تازه، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۹؛ فعالی، سخن نو، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۱.
برای مثال نگاه نمایید به: صعب، المقدمة فی فلسفة الدین، ۱۹۹۵م، ص۱۹۹-۲۳۲؛ آجر، مدخل الی فلسفة الدین، ۲۰۰۱م، ص۱۲۵-۱۴۰؛ خسروپناه، مسائل تازه کلامی و فلسفه آئین، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۱۲۳.
مصباح یزدی، یادگرفتن فلسفه، ۱۴۰۱ش، ج۲، ص۵۱۹.
خسروپناه، مسائل تازه کلامی و فلسفه آئین، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۱۲۵و۱۲۶.
فعالی، صحبت تازه، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۳.
سپاسگذار قراملکی، آفریدگار و زمینه شر، ۱۳۸۸ش، ص۲۶و۲۷؛ خسروپناه، مسائل نو کلامی و فلسفه آئین، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۱۲۶؛ محمدرضایی، صحبت نو با راه تطبیقی، ۱۳۹۰ش، ص۳۰۹.
«چرا شرور طبیعی وجود دارااست؟»، وبگاه مدرس نصیری گیلانی.
خسروپناه، مسائل نو کلامی و فلسفه آیین، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۱۲۵.
روحانی صدوق، اجر الأعمال و عقاب الأعمال، ۱۴۰۶ق، ص۱۹۳.
برای مثال نگاه فرمائید به: سوره شوری، آیه ۳۰؛ سوره روم، آیه ۴۱؛ سوره اعراف، آیه ۹۶.
برای مثال نگاه نمایید به: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۷۳ و ۳۷۴؛ روضه خوان صدوق، عیون خبرها الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۹.
برای مثال نگاه نمایید به: مصباح یزدی، خداشناسی، ۱۳۸۹ش، ص۳۲۵؛ سعیدیمهر، فراگیری صحبت اسلامی (۱)، ۱۳۸۸ش، ص۳۰۶ و ۳۰۷؛ ربانی گلپایگانی، «نقش آدم در شرور طبیعی از دید وحی و عقل»، ص۴۲.
سوره شوری، آیه ۳۰.
طباطبایی، المیزان فی تعبیروتفسیر القرآن، ۱۳۹۰ق، ج۱۸، ص۵۹.
کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۷۳، حدیث ۱.
نگاه فرمائید به: ربانی گلپایگانی، «نقش آدم در شرور طبیعی از دید وحی و عقل»، ص۵۲.
مصباح یزدی، خداشناسی، ۱۳۸۹ش، ص۳۲6.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۸۸و۸۹.
برای مثال نگاه فرمائید به: سید مرتضی، الذخیره فی دانش الکلام، ۱۴۱۱ق، ص۲۳۹؛ علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۳۳۲و۳۳۳؛ فاضل مقداد، النافع یوم الحشر فی گستردن الباب الحادی عشر، ۱۳۷۰ش، ص۳۳.
برای مثال نگاه فرمایید به: سید مرتضی، الذخیره فی دانش الکلام، ۱۴۱۱ق، ص۲۴۰؛ علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۳۳۷؛ فاضل مقداد، النافع یوم الحشر فی گستردن الباب الحادی عشر، ۱۳۷۰ش، ص۳۳.
برای مثال نگاه نمائید به: سید مرتضی، الذخیره فی دانش الکلام، ۱۴۱۱ق، ص۲۳۹؛ علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۳۳۲؛ فاضل مقداد، النافع یوم الحشر فی گستردن الباب الحادی عشر، ۱۳۷۰ش، ص۳۴.
سید مرتضی، الذخیره فی دانش الکلام، ۱۴۱۱ق، ص۲۴۱؛ علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۳۳۶و۳۳۷؛ فاضل مقداد، النافع یوم الحشر فی گستردن الباب الحادی عشر، ۱۳۷۰ش، ص۳۴.
ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۷، ص۶۸؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۳.
طوسی، تفصیل الاشارات و التنبیهات، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۹۳۴، ۹۳۵ و ۹۳۸؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۷، ص۶۸-۶۹؛ فخر رازی، لباب الاشارات و التنبیهات، ۱۹۸۶م، ص۱۷۹؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۳.
طوسی، تفصیل الاشارات و التنبیهات، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۹۴۰.
ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۷، ص۷۰و۷۱؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۵؛ مصباح یزدی، فراگیری فلسفه، ۱۴۰۱ش، ج۲، ص۵۲۴.
نگاه نمائید به: فیاض لاهیجی، گوهر منظور، ۱۳۸۳ش، ص۳۲۵؛ مصباح یزدی، فراگیری فلسفه، ۱۴۰۱ش، ج۲، ص۵۲۴.
نگاه نمائید به: مصباح یزدی، خداشناسی، ۱۳۸۹ش، ص۳۸۷-۳۸۹.
برای مثال نگاه نمائید به: علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۲۹و۳۰؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۴، ص۱۲۰ و۱۲۱ و و ج۷، ص۵۸و۶۲؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۱.
ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۴، ص۱۲۰و ۱۲۱؛ علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۲۹و۳۰؛ فیاض لاهیجی، گوهر خواسته، ۱۳۸۳ش، ص۳۲۳؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۱.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۲۶.
مصباح یزدی، یادگرفتن فلسفه، ۱۴۰۱ش، ج۲، ص۵۲۴؛ مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۲۶، ۱۲۹ و۱۳۴.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۲۷و۱۲۸.
فیاض لاهیجی، گوهر خواسته، ۱۳۸۳ش، ص۳۲۴.
محمدرضایی، سخن نو با روش تطبیقی، ۱۳۹۰ش، ص۳۱۱-۳۱۵؛ متشکر قراملکی، خداوند و مورد شر، ۱۳۸۸ش، ص۴۲-۵۱.
ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۷، ص۶۳؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۳.
طوسی و فخر رازی، شرحی الاشارات، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۸۰.
ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۷، ص۶۳-۶۷؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۳.
برای مثال نگاه نمائید به: ابنسینا، الالهیات اینجانب کتاب الشفاء، ۱۴۱۸ق، ص۴۵۱؛ مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۲۹-۱۳۱؛ نگاه نمایید به: مصباح یزدی، خداشناسی، ۱۳۸۹ش، ص۳۸۹.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۲۹-۱۳۱.
نگاه نمایید به: ابنسینا، الالهیات اینجانب کتاب الشفاء، ۱۴۱۸ق، ص۴۵۱؛ یوسفیان، حرف نو، ۱۳۹۰ش، ص۱۴۷.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۳۲.
مصباح یزدی، یادگرفتن فلسفه، ۱۴۰۱ش، ج۲، ص۵۲۵.
مطهری، گروه اثر ها، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، ص۷۵۳؛ سعیدیمهر، یادگرفتن سخن اسلامی (۱)، ۱۳۸۸ش، ص۳۰۷و۳۰۸.
مطهری، تیم اثرها، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، ص۷۵۳.
مطهری، گروه اثرها، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، ص۷۵۱.
ممنون قراملکی، خداوند و مورد شر، ۱۳۸۸ش، ص۱۸۴.
سعیدیمهر، فراگیری صحبت اسلامی (۱)، ۱۳۸۸ش، ص۳۰۸و۳۰۹.
مصباح یزدی، فراگیری فلسفه، ۱۴۰۱ش، ج۲، ص۵۲۵.
سعیدیمهر، فراگیری حرف اسلامی (۱)، ۱۳۸۸ش، ص۳۰۹.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۴۳و۱۴۴.
مطهری، دسته اثر ها، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۱۲۱-۱۲۴.
مصباح یزدی، یادگرفتن عقاید، ۱۳۸۴ش، ص۱۶۷.
سعیدیمهر، یادگرفتن حرف اسلامی (۱)، ۱۳۸۸ش، ص۳۱۰.
مصباح یزدی، یادگرفتن عقاید، ۱۳۸۴ش، ص۱۶۷؛ سعیدیمهر، یادگرفتن سخن اسلامی (۱)، ۱۳۸۸ش، ص۳۰۷و۳۰۸.
منابع
ابنسینا، حسین بن عبدالله، الالهیات اینجانب کتاب الشفاء، مطالعه حسن حسنزاده آملی، قم، دفتر کار تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۱۸ق/۱۳۷۶ش.
«چرا شرور طبیعی وجود داراست؟»، وبگاه مدرس نصیری گیلانی، تاریخ بازدید: ۲ دی ۱۴۰۳ش.
حمصی رازی، محمود بن علی، المنقذ اینجانب التقلید، قم، محل کار انتشارات اسلامی، چاپ نخستین، ۱۴۱۲ق.
خسروپناه، عبدالحسین، مسائل نو کلامی و فلسفه آیین، قم، راس دربینالمللی ترجمه و تکثیر المصطفی(ص)، چاپ دوم، ۱۳۹۳ش.
آجر، محمدعثمان، مدخل الی فلسفة الدین، قاهره، دار قباء، ۲۰۰۱م.
ربانی گلپایگانی، علی، عقاید استدلالی ۱، قم، راس انتشار هاجر، بیتا.
راهکار ترکیبی
بعضا از اندیشمندان به یک راه حل برای مورد شر بسنده نکرده و با مخلوط راهکارهای نام برده برای شرور طبیعی، به جواب آن پرداختهاند. مصباح یزدی در جواب به موضوع شر گفته میباشد از یک سو، شرور و نقایص دنیا لازمه جداناشدنی دنیا دنیوی میباشد؛ از سوی دیگر، خیرها و خیرهای دنیا از این شرور بسیار بیشتر میباشد. ازاینرو، آزاد کردن نه بسیار به دلیل پدیدنیامدن شر اندک، بر خلاف حکمت و خلاف نیت و منظور میباشد؛ از سایر سو، همین شرور اندک نیز فایده ها و اثرها اکثری مسجد النبی کوهسنگی مشهد داراهستند.[۵۷]
شرور آزمون الهی و موجب بیداری از غفلت
افزون بر جوابها و راه حلهای کلامی و فلسفی که برای شرور طبیعی مطرح گردیده، فواید و اثراتی نیز برای آنان برشمردهاند که بعضی از آن ها آدرس مسجد النبی کوهسنگی مشهد عبارتند از:
آزمون الهی: شرور طبیعی را وسیله آزمون الهی دانستهاند.[۵۸] به یقین مرتضی مطهری، خدا بوسیله شرور، هر کسی را به کمال لایقاش میرساند و مرتبه و جایگاه معنوی مخلوقاش را میافزاید.[۵۹] از لحاظ وی، شرور و درد و سختیها مسئله رویش و تکامل آدم را آماده مینمایند؛ چون بخش اعظمی از کمالات انسانی در تاثیر شرور و ابتلای به آسیب ها و درد و سختی شکوفا میشوند و به دست می آیند.[۶۰] گرانقدر روح و تکامل بشر از روش شرور را تنها در شرور طبیعی روان دانستهاند.[۶۱] آیه ۳۵ سوره انبیاء و آیه ۵۵ سوره بقره بر تست آدمها از روش شرور و رنجها و آسیب ها تأکید دارا رزرو مسجد النبی کوهسنگی مشهد هستند.[۶۲]
بیداری از غفلت: وجود شرور و بلا و مصیبت را مایه بیداری از غفلتها و عبرت به دست آوردن از حادثه ها عالم دانستهاند.[۶۳] آیاتی مانند آیه ۹۴ و ۱۳۰ سوره اعراف و آیه ۲۱ سوره سجده بر این سود شرور اشاره دارا هستند.[۶۴]
شرور نمایانگر خیرات: شرور و ناملایمات از آن جهت که موجب نمایان شدن خیرها و خیرها میگردند، وجودشان ضروری تلقی شدهاست؛ چون در حالتیکه شرور و پلیدیها نبودند، خیرات و زیباییها به دیده نمیآمدند. به عنوان مثال در صورتی در عالم بشر زشت خلا، زیبایی بشر قشنگ هم چشم و ادراک نمی شد.[۶۵] این مقاله را مرتبط با ساختمان ادراکی بشر دانستهاند؛ بشر هر چیزی برای مثال نه و شر را با نقطه مقابلش می شناسید و سوای نقطه مقابل، نمیتواند چیزی را بشناسد هرچند بسیار بدیهی شماره تلفن مسجد النبی کوهسنگی مشهد باشد.[۶۶]
کشف اسرار طبیعت و پدیدآمدن و توسعه علمها،[۶۷] قدرشناسی نعمتهای الهی،[۶۸] و پرورش و شکوفایی استعدادهای آدم بر تاثیر شرور و رنجها و درد و مشقتها[۶۹] از سایر فواید شرور طبیعی شمرده شدهاست.
پانویس
ربانی گلپایگانی، حرف تطبیقی (۱)، ۱۳۹۹ش، ص۱۷۱؛ فعالی، حرف تازه، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۲.
ربانی گلپایگانی، عقاید استدلالی ۱، راس انتشار هاجر، ص۲۰۷.
محمدرضایی، حرف نو با راه و روش تطبیقی، ۱۳۹۰ش، ص۲۹۱و۲۹۲.
خسروپناه، مسائل نو کلامی و فلسفه آیین، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۱۲۳-۱۲۵.
نگاه فرمایید به: مفضل بن قدمت، توحید المفضل، انتشارات مکتبة الداوری، ص۱۶۷و۱۶۸.
فعالی، صحبت نو، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۳.
محمدرضایی، سخن نو با منش تطبیقی، ۱۳۹۰ش، ص۲۹۱.
خسروپناه، مسائل تازه کلامی و فلسفه آئین، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۱۲۴.
ربانی گلپایگانی، صحبت تطبیقی (۱)، ۱۳۹۹ش، ص۱۷۲.
نراقی، جامع الافکار، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۷.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۶۲.
ربانی گلپایگانی، حرف تطبیقی (۱)، ۱۳۹۹ش، ص۱۷۱.
برای مثال نگاه نمایید به: ابنسینا، الالهیات اینجانب کتاب الشفاء، ۱۴۱۸ق، ص۴۴۸؛ طوسی و فخر رازی، شرحی الاشارات، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۷۸؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۷، ص۷۲؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۱.
برای مثال نگاه نمایید به: سید مرتضی، الذخیره فی دانش الکلام، ۱۴۱۱ق، ص۲۱۱و۲۳۹؛ متفحص حلی، المسلک فی اصول الدین، ۱۳۷۳ش، ص۱۰۴؛ حمصی رازی، المنقذ اینجانب التقلید، ۱۴۱۲ق، ج۱، ص۳۰۷ و ۳۳۰: علامه حلی، انوار الملکوت فی گستردن الیاقوت، ۱۳۶۳ش، ص۱۱۸.
برای مثال نگاه فرمائید به: محمدرضایی، حرف تازه با منش تطبیقی، ۱۳۹۰ش، ص۲۹۱؛ یوسفیان، صحبت تازه، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۹؛ فعالی، سخن نو، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۱.
برای مثال نگاه نمایید به: صعب، المقدمة فی فلسفة الدین، ۱۹۹۵م، ص۱۹۹-۲۳۲؛ آجر، مدخل الی فلسفة الدین، ۲۰۰۱م، ص۱۲۵-۱۴۰؛ خسروپناه، مسائل تازه کلامی و فلسفه آئین، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۱۲۳.
مصباح یزدی، یادگرفتن فلسفه، ۱۴۰۱ش، ج۲، ص۵۱۹.
خسروپناه، مسائل تازه کلامی و فلسفه آئین، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۱۲۵و۱۲۶.
فعالی، صحبت تازه، ۱۳۸۶ش، ص۱۱۳.
سپاسگذار قراملکی، آفریدگار و زمینه شر، ۱۳۸۸ش، ص۲۶و۲۷؛ خسروپناه، مسائل نو کلامی و فلسفه آئین، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۱۲۶؛ محمدرضایی، صحبت نو با راه تطبیقی، ۱۳۹۰ش، ص۳۰۹.
«چرا شرور طبیعی وجود دارااست؟»، وبگاه مدرس نصیری گیلانی.
خسروپناه، مسائل نو کلامی و فلسفه آیین، ۱۳۹۳ش، ج۱، ص۱۲۵.
روحانی صدوق، اجر الأعمال و عقاب الأعمال، ۱۴۰۶ق، ص۱۹۳.
برای مثال نگاه فرمائید به: سوره شوری، آیه ۳۰؛ سوره روم، آیه ۴۱؛ سوره اعراف، آیه ۹۶.
برای مثال نگاه نمایید به: کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۷۳ و ۳۷۴؛ روضه خوان صدوق، عیون خبرها الرضا(ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۹.
برای مثال نگاه نمایید به: مصباح یزدی، خداشناسی، ۱۳۸۹ش، ص۳۲۵؛ سعیدیمهر، فراگیری صحبت اسلامی (۱)، ۱۳۸۸ش، ص۳۰۶ و ۳۰۷؛ ربانی گلپایگانی، «نقش آدم در شرور طبیعی از دید وحی و عقل»، ص۴۲.
سوره شوری، آیه ۳۰.
طباطبایی، المیزان فی تعبیروتفسیر القرآن، ۱۳۹۰ق، ج۱۸، ص۵۹.
کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۷۳، حدیث ۱.
نگاه فرمائید به: ربانی گلپایگانی، «نقش آدم در شرور طبیعی از دید وحی و عقل»، ص۵۲.
مصباح یزدی، خداشناسی، ۱۳۸۹ش، ص۳۲6.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۸۸و۸۹.
برای مثال نگاه فرمائید به: سید مرتضی، الذخیره فی دانش الکلام، ۱۴۱۱ق، ص۲۳۹؛ علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۳۳۲و۳۳۳؛ فاضل مقداد، النافع یوم الحشر فی گستردن الباب الحادی عشر، ۱۳۷۰ش، ص۳۳.
برای مثال نگاه فرمایید به: سید مرتضی، الذخیره فی دانش الکلام، ۱۴۱۱ق، ص۲۴۰؛ علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۳۳۷؛ فاضل مقداد، النافع یوم الحشر فی گستردن الباب الحادی عشر، ۱۳۷۰ش، ص۳۳.
برای مثال نگاه نمائید به: سید مرتضی، الذخیره فی دانش الکلام، ۱۴۱۱ق، ص۲۳۹؛ علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۳۳۲؛ فاضل مقداد، النافع یوم الحشر فی گستردن الباب الحادی عشر، ۱۳۷۰ش، ص۳۴.
سید مرتضی، الذخیره فی دانش الکلام، ۱۴۱۱ق، ص۲۴۱؛ علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۳۳۶و۳۳۷؛ فاضل مقداد، النافع یوم الحشر فی گستردن الباب الحادی عشر، ۱۳۷۰ش، ص۳۴.
ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۷، ص۶۸؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۳.
طوسی، تفصیل الاشارات و التنبیهات، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۹۳۴، ۹۳۵ و ۹۳۸؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۷، ص۶۸-۶۹؛ فخر رازی، لباب الاشارات و التنبیهات، ۱۹۸۶م، ص۱۷۹؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۳.
طوسی، تفصیل الاشارات و التنبیهات، ۱۳۸۶ش، ج۳، ص۹۴۰.
ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۷، ص۷۰و۷۱؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۵؛ مصباح یزدی، فراگیری فلسفه، ۱۴۰۱ش، ج۲، ص۵۲۴.
نگاه نمائید به: فیاض لاهیجی، گوهر منظور، ۱۳۸۳ش، ص۳۲۵؛ مصباح یزدی، فراگیری فلسفه، ۱۴۰۱ش، ج۲، ص۵۲۴.
نگاه نمائید به: مصباح یزدی، خداشناسی، ۱۳۸۹ش، ص۳۸۷-۳۸۹.
برای مثال نگاه نمائید به: علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۲۹و۳۰؛ ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۴، ص۱۲۰ و۱۲۱ و و ج۷، ص۵۸و۶۲؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۱.
ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۴، ص۱۲۰و ۱۲۱؛ علامه حلی، کشف المراد، ۱۴۱۳ق، ص۲۹و۳۰؛ فیاض لاهیجی، گوهر خواسته، ۱۳۸۳ش، ص۳۲۳؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۱.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۲۶.
مصباح یزدی، یادگرفتن فلسفه، ۱۴۰۱ش، ج۲، ص۵۲۴؛ مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۲۶، ۱۲۹ و۱۳۴.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۲۷و۱۲۸.
فیاض لاهیجی، گوهر خواسته، ۱۳۸۳ش، ص۳۲۴.
محمدرضایی، سخن نو با روش تطبیقی، ۱۳۹۰ش، ص۳۱۱-۳۱۵؛ متشکر قراملکی، خداوند و مورد شر، ۱۳۸۸ش، ص۴۲-۵۱.
ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۷، ص۶۳؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۳.
طوسی و فخر رازی، شرحی الاشارات، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۸۰.
ملاصدرا، الحکمة المتعالیة، ۱۹۸۱م، ج۷، ص۶۳-۶۷؛ طباطبایی، نهایة الحکمة، ۱۴۳۰ق، ج۲، ص۲۸۳.
برای مثال نگاه نمائید به: ابنسینا، الالهیات اینجانب کتاب الشفاء، ۱۴۱۸ق، ص۴۵۱؛ مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۲۹-۱۳۱؛ نگاه نمایید به: مصباح یزدی، خداشناسی، ۱۳۸۹ش، ص۳۸۹.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۲۹-۱۳۱.
نگاه نمایید به: ابنسینا، الالهیات اینجانب کتاب الشفاء، ۱۴۱۸ق، ص۴۵۱؛ یوسفیان، حرف نو، ۱۳۹۰ش، ص۱۴۷.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۳۲.
مصباح یزدی، یادگرفتن فلسفه، ۱۴۰۱ش، ج۲، ص۵۲۵.
مطهری، گروه اثر ها، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، ص۷۵۳؛ سعیدیمهر، یادگرفتن سخن اسلامی (۱)، ۱۳۸۸ش، ص۳۰۷و۳۰۸.
مطهری، تیم اثرها، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، ص۷۵۳.
مطهری، گروه اثرها، ۱۳۸۹ش، ج۲۳، ص۷۵۱.
ممنون قراملکی، خداوند و مورد شر، ۱۳۸۸ش، ص۱۸۴.
سعیدیمهر، فراگیری صحبت اسلامی (۱)، ۱۳۸۸ش، ص۳۰۸و۳۰۹.
مصباح یزدی، فراگیری فلسفه، ۱۴۰۱ش، ج۲، ص۵۲۵.
سعیدیمهر، فراگیری حرف اسلامی (۱)، ۱۳۸۸ش، ص۳۰۹.
مطهری، عدل الهی، ۱۴۰۲ش، ص۱۴۳و۱۴۴.
مطهری، دسته اثر ها، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۱۲۱-۱۲۴.
مصباح یزدی، یادگرفتن عقاید، ۱۳۸۴ش، ص۱۶۷.
سعیدیمهر، یادگرفتن حرف اسلامی (۱)، ۱۳۸۸ش، ص۳۱۰.
مصباح یزدی، یادگرفتن عقاید، ۱۳۸۴ش، ص۱۶۷؛ سعیدیمهر، یادگرفتن سخن اسلامی (۱)، ۱۳۸۸ش، ص۳۰۷و۳۰۸.
منابع
ابنسینا، حسین بن عبدالله، الالهیات اینجانب کتاب الشفاء، مطالعه حسن حسنزاده آملی، قم، دفتر کار تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۱۸ق/۱۳۷۶ش.
«چرا شرور طبیعی وجود داراست؟»، وبگاه مدرس نصیری گیلانی، تاریخ بازدید: ۲ دی ۱۴۰۳ش.
حمصی رازی، محمود بن علی، المنقذ اینجانب التقلید، قم، محل کار انتشارات اسلامی، چاپ نخستین، ۱۴۱۲ق.
خسروپناه، عبدالحسین، مسائل نو کلامی و فلسفه آیین، قم، راس دربینالمللی ترجمه و تکثیر المصطفی(ص)، چاپ دوم، ۱۳۹۳ش.
آجر، محمدعثمان، مدخل الی فلسفة الدین، قاهره، دار قباء، ۲۰۰۱م.
ربانی گلپایگانی، علی، عقاید استدلالی ۱، قم، راس انتشار هاجر، بیتا.
مسجد النبی کوهسنگی مشهد: مرکز فرهنگی و اجتماعی محله